Карэспандэнт «Салідарнасці» разам з сябрам з мінімальнай сумай грошай за месяц праехаў аўтаспынам тры краіны Сярэдняй Азіі. І не толькі застаўся жывы, але і даведаўся ў Кыргызстане, што прынесла гэтай краіне «цюльпанавая» рэвалюцыя, чаму мясцовыя жыхары лічаць грэцкія арэхі «кыргызскімі» і навошта сучасным юртам калёсы.

***

Вандроўка ў Сярэднюю Азію абяцала шмат прыгод. Хаця б таму, што яшчэ па дарозе ў мінскі аэрапорт я згубіў (альбо ў мяне скралі) усе мае грошы — больш за 300 у.е.

Не спіце ў паўпустых аўтобусах, што ідуць у аэрапорт! Кіроўца, якога я нагнаў, сказаў, што грошай не бачыў і не знаходзіў. Часу разбірацца не было — заставалася 40 хвілін да адлёту.

Праз паўгадзіны на душы стала спакойна — азіяцкія рабаўнікі мне цяпер не страшныя! Квіткі туды і назад даўно набыты, для начлега ёсць намёт і спальнік, а грошы на харчаванне можна ўзяць у сябра.

***

У сталіцы Кыргызстана Бішкеку, куды мы прыляцелі, нас сустрэла Аіда — журналістка, з якой мы пазнаёміліся падчас паездкі ў Германію для прадстаўнікоў СМІ былога СССР. Яна адна з нешматлікіх прадстаўнікоў адукаванай моладзі, хто яшчэ жыве на радзіме. Сярэдні заробак у Кыргызстане па розных ацэнках вагаецца ад 60 да 120 доллараў…

Але на радзіме Аіда будзе яшчэ не доўга — праз паўгады яна збіраецца з дачкой пераехаць у Дубаі, дзе ўжо працуе яе муж.

***

Мы спакойна правялі ў Аіды дзве ночы, а на трэцюю да нас прыйшоў яе свёкр. Аказалася, ён ведаў, што мы прыехалі ў Бішкек здалёк, але не ведаў, што мы начуем у Аіды і яе сяброўкі. Ветліва прапанаваў паехаць у гасцініцу. Мы ветліва адмовіліся (трэба было эканоміць грошы).

Тады свёкр выклікаў сына. Эсен усю ноч праляжаў з намі — сцярог дзяўчат.

Між іншым свёкр Аіды — савецкі інтэлігент, вучыўся у Маскве, а яго бацька складальнік кыргызскай энцыклапедыі. Але традыцыі ёсць традыцыі.

***

У Кыргызстане вельмі шануюць старэйшых. Да прыкладу, калі разліваюць гарбату, самаму маладзейшаму падаюць яе ў апошнюю чаргу. Спачатку мяне гэта здзіўляла. А пасля спадабалася: сябар Зміцер на год малодшы за мяне.

***

На поўначы Кыргызстана вельмі не любяць жыхароў поўдня. «Там усе махляры!», —распавядаюць нам. А пасля жаляцца: «цюльпанавую рэвалюцыю» у 2005 годзе, калі быў зрынуты Аскар Акаеў, а да ўлады прыйшоў Курманбек Бакіеў, правялі марадзёры з Оша!

З тых размоў, што мы мелі з людзьмі ў розных частках краіны, можна зрабіць выснову: пасля рэвалюцыі лепш у Кыргызстане не стала. Горш таксама. Але Аскара Акаева, якім, як хацела, круціла яго бліжэйшае атачэнне, у Бішкеку шануюць: ён (як навуковец) і пісьменнік Чынгіз Айтматаў з’яўляюцца самымі вядомымі ў свеце кыргызамі.

***

Калі выязджалі з Бішкека, бачылі на доме вялікі плакат Бакіева з Лукашэнкам. Бакіеў, відаць, ганарыцца такім знаёмствам. На Поўначы яго не любяць. Кажуць, што ён заплаціў жыхарам поўдня за тое, каб яны прыехалі ў Бішкек і зрабілі рэвалюцыю. А пасля перамогі забіў усіх, у каго пазычаў грошы, у тым ліку і «аўтарытэтнага» дэпутата.

***

Мы на паўдарозе паміж Бішкекам і паўднёвай сталіцай краіны Ошам. Падвозіць прадпрымальнік з Таласу. Ён жа — дзядзька срэбранага прызёра Алімпіяды‑2008 барца Каната Бегаліева.

«У Таласе адны бандыты! У часы Саюзу мы былі ў пяцёрцы самых крымінальных гарадоў. У нас нядаўна забілі чалавека за 500 сом (12 долараў — С.)! — ганарыцца кіроўца. — У Маскве кіллеры, рэкіцёры з Кыргызстана — усе нашы!»

Пасля гэтых слоў наш новы знаёмы настойліва запрашае ў госці. Мы ўсё ж такі адмаўляемся.

«Ну, тады прыязджайце ў наступным годзе! Я вас на Іссык‑куль зважу, пазнаёмлю з бандытамі», — шчыра прапануе ён нам.

***

Разам з новым кіроўцам пабывалі ў юрце, што стаяла ў полі каля ракі. Многія кыргызы працягваюць весці качавы лад жыцця, але выкарыстоўваюць і здабыткі цывілізацыі. У тым месцы, дзе мы апынуліся, ужо робіца халодна (за некалькі дзён да нас нават выпадаў снег), і па просьбе ўладальніка статка авечак кіроўца збіраецца перавезці яго юрту на зіму ў больш цёплае месца. Коней для гэтай мэты ўжо не выкарыстоўваюць.

Перамовы праходзілі за сталом, куды запрасілі і нас. Пачастунак быў традыцыйным: аладкі, гарбата, смятана, масла і кумыс.

***

Кукурузу ў Кыргызстане збіраюць уручную. То бок косяць і пасля складаюць у копы, як сена. Сельская гаспадарка тут цалкам прыватная. Кожны стараецца як можа.

***

За ўсю вандроўку па Кыргызстане нас падвозіў толькі адзін рускі. Праехалі хвілін пяць, як ён расказаў: «У гэтым пасёлку нядаўна мітынгі праходзілі. Курды згвалцілі рускую дзяўчынку. Рускія аб’ядналіся з кыргызамі і пачаліся пагромы».

Але гэты выпадак хутчэй выключэнне з правіл. Многія любяць паўтараць лозунг распаўсюджаны былым прэзідэнтам Акаевым: «Кыргызстан — наш агульны дом». Рускіх («русакоў» як тут кажуць) у Кыргызстане не чапаюць. Але яны як з’язджалі, так і з’яджаюць.

***

Гара Арсланбоб вядомая дзвумя рэчамі: вадападамі і натуральнымі арэхава‑пладовымі лясамі. Вадападаў два. «Маленькі», каля якога мы паставілі намёт, мае вышыню 40 метраў.

Грэцкіх арэхаў у нас пад нагамі валялася шмат, але аказалася, што з’есці іх немагчыма: спачатку трэба высушыць. Мясцовыя жыхары жаляцца: грэцкія арэхі насамрэч павінны называцца «кыргызскімі» — грэкі прывезлі на радзіму гэтае дрэва менавіта адсюль.

***

Мясцовая папса на рускай мае свой асаблівы каларыт. «Кайфуем. Сегодня мы с тобой кайфуем…», — песня пра каханне; «Поймали под кайфом, судили под кайфом, в Магадан без кайфа», — мясцовы шансон. Адчуваецца, што Кыргызстан ляжыць на шляху наркатрафіка з Афганістана ў Расію.

Але ёсць, канешне, і іншая музыка. «Город 312» аказваецца з Бішкека (312 — гэта тэлефонны код сталіцы Кыргызстана).

***

На поўдні ўсе нам вельмі рэкамендуюць базар у Ошы. «Там ёсць усё — танная вопратка, фрукты, наркотыкі…», — раіць адзін з кіроўцаў.

На базары мы пабывалі. У якасці сувеніраў набылі нацыянальныя цюбецейкі. Вечарам разгарнулі іх і ўбачылі надпіс — «Made in China».

***

Аўтаспын у Кыргызстане аказаўся вельмі лёгкім. Наступную машыну, кіроўца якой пагаджаўся нас падвезці далей (альбо бясплатана, альбо за сімвалічную плату), не прыходзілася чакаць больш за 15‑20 хвілін.

Так мы праехалі 1 600 км. Але ўжо каля самай мяжы з Таджыкістанам нас чакала жорсткае выпрабаванне.

Пасля перавала Талдык (3 600 м) дарога раздвайвалася: адзін шлях вёў наўпрост на Душанбэ, другі — на Харог праз горную сістэму Памір. Там нас чакала самая высокая кропка былога Саюзу: пік Ісмаіла Самані (пік Камунізму) — 7 495 м.

На дарозе на Харог пры шквалістым ветры і тэмпературы не болей за +10 градусаў (гэта пры тым, што ў Ошы ўчора было +30!) мы прастаялі цэлы дзень. За гэты час каля нас праехала толькі 4 машыны! Усе яны ехалі бітком…

Мы прамёрзлі і вырашылі: назаўтра паедзем усё‑ткі адразу на сталіцу Таджыкістана. Ды і мясцовыя жыхары раілі — на Харог лепш не ехаць, там барадатыя баявікі з аўтаматамі.

***

Другі дзень дзіўлюся, чаму аблокі вісяць так блізка да нас — да іх, здаецца, можна дацягнуцца рукой. Сябар нагадвае — мы на вышыні 3 400 метраў. Воку страшэнна не хапае зеляніны. Я ўжо не кажу пра лес. Такое адчуванне, што мы на краю Зямлі.

***

Прыйшлі на кыргызска‑таджыкскую мяжу. Памежнікі адразу адправілі нас да свайго начальніка. А ён кажа: прапусціць вас не магу, гэты пераход не міжнародны, а толькі для кыргызаў і таджыкаў, едзьце лепш на Харог.

Начальнік відавочна хацеў грошай. Мы прыкідваліся, што не разумеем, і ўвогуле мы самі студэнты, і ў нас акрамя намёта, дзе мы начуем, нічога няма. Начальнік, паглядзеўшы на нашы рэчы, гэтаму паверыў. Нас прапусцілі.

А на заўтра на таджыкскім баку расказалі, што звычайна людзі сыходзяць ад яго як мінімум без мабільнага тэлефона.

***

Праз мяжу нас прапусцілі, але ўжо цямнела, а да таджыкскіх памежнікаў трэба было шлёпаць яшчэ больш за 10 км. «Лепш бы вы вечарам не хадзілі… Ваўкі тут у нас»,— параілі мытнікі.

Сумнявацца не прыходзілася: вакол ні душы і адны горы. Намёт нам дазволілі паставіць праз 2 км каля блокпаста.

Мы асвоіліся. Папрасілі вады. Нам прыняслі. Папрасілі салдата з аўтаматам сфатаграфавацца. Нам адмовілі: гэта ўжо было за мяжой гасціннасці.

***

Дождж ішоў усю ноч і ўрэшце заліў наш намёт. Салдаты пусцілі нас у гаспадарчы будыначак. На світанку аказалася, што мы ў старым танку.

***

Падлічылі з сябрам: за 8 дзён знаходжання ў Кыргызстане мы патрацілі на дваіх трохі менш за 60 долараў. Няшмат, улічваючы тое, што акрамя ўсяго мы адпачылі на знакамітым возеры даўжынёю у 180 км Іссык‑куль і пераадолелі чатыры перавалы заходняй і цэнтральнай часткі горнай сістэмы Цянь‑Шань. Дзякуй кыргызам за гасціннасць.

Руслан Гарбачоў, Салідарнасць

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0