Spačatku — pra historykaŭ, krajaznaŭcaŭ i staražytnyja chramy.

Niejak ja źbirała materyjały pra historykaŭ Hrodzienščyny. U hetym mnie dapamahaŭ Leanid Łaŭreš. Treba było čuć, ź jakim navukovym natchnieńniem i ŭpeŭnienaściu jon zajaviŭ: «Ja adkryŭ imia novaha krajaznaŭcy Lidčyny. Heta — Leŭ Savicki». Napeŭna, heta było padobna na toje, jak daśledčyk, zrabiŭšy siensacyjnaje adkryćcio, usklikvaje: «Eŭryka!».

U chutkim časie pra Lva Savickaha — małamažejkaŭskaha śviatara, što pražyŭ 90 hadoŭ, ź jakich 63 hady (z 1863 pa 1926) pryśviaciŭ svajoj carkvie, — daviałosia pačuć na adnoj z navukovych kanfierencyj. Heta sapraŭdy było novaadkrytaje imia ŭ historyi našaha kraju. Muravankaŭski chram-krepaść, pra jaki z knihi ŭ knihu pierakačoŭvała adna i taja ž infarmacyja, pačynaŭ nabyvać novyja navukovyja abrysy.

U 2013 hodzie pryjšło zaprašeńnie ŭziać udzieł u mižnarodnaj navukovaj kanfierencyi «Z historyi Supraslskaha manastyra ŭ XVI—XX st.» u Polščy. Spačatku ja nie ŭjaŭlała, što možna dva dni hrupie daśledčykaŭ (a było kala dvuch dziasiatkaŭ vystupoŭcaŭ z roznych krain), havaryć pra adzin manastyr, chaj sabie i ź piacisothadovaj historyjaj? Na kanfierencyi stała zrazumieła, što hruntoŭnaje navukovaje asensavańnie fienomiena Supraśla tolki pačynajecca.

Ale ździŭleńni na hetym nie skončylisia. Supraslskuju carkvu i manastyr raskručvaje ŭ navukovym sensie cełaja hrupa daśledčykaŭ z šerahu krain. A tut adzin lidski krajaznaviec, Leanid Łaŭreš, biarecca pisać knihu (nie artykuł!) pra siastru Supraśla — Małamažejkaŭskuju carkvu-krepaść ź piacisothadovaj historyjaj. Zdavałasia, dzie jon stolki infarmacyi pra jaje voźmie? Nie kožny vopytny historyk ryzyknie hetym zaniacca.

I voś my majem vynik hetaj skrupuloznaj, niaprostaj, adkaznaj i patrebnaj našamu kraju pracy. Faktyčna, Leanid Łaŭreš daŭ prykład i, u peŭnaj miery, uzor navukovaha mikrahistaryčnaha daśledavańnia na materyjale adnoj carkvy. Jak budaŭnik cahlinka da cahlinki stvaraje budynak, tak i daśledčyk fakcik da faktu ŭzvodzić historyju adnoj z najsłavutych śviatyń Biełarusi. Hetyja fakty, jakija hadami źbiralisia im z archiŭnych i apublikavanych krynic (u tym liku z archivaŭ Biełarusi, Litvy, Rasii), ź litaratury i vybudavanyja ŭ łahična-chranałahičnaj paśladoŭnaści, razam z aŭtarskaj analitykaj, arhumientacyjaj, nazirańniami i vysnovami dali ŭnikalnuju ŭ svaim rodzie pracu.

Staronka za staronkaj my hartajem knihu historyi Małamažejkaŭskaj carkvy daŭžynioj u 500 hod. My znajomimsia z padziejami i ludźmi: uładalnikami Mažejkava, «kalatarami» carkvy (dabradziejami i samadurami), sa šmatlikimi pretendentami na sam chram i jaho majomaść, relikvii, ziemli. Ź dziaržaŭnymi mužami i miascovymi čynoŭnikami, ad jakich zaležaŭ los chrama. Pierad nami prachodzić ceły šerah pradstaŭnikoŭ duchoŭnaha sasłoŭja: ad vyšejšych carkoŭnych ijerarchaŭ da šarahovych śviataroŭ. Darečy, Łaŭreš adnaviŭ imiony ŭsich nastajacielaŭ chrama, pačynajučy ź siaredziny ChVII st..

Historyja Małamažejkaŭskaj carkvy — heta nie roŭnaje pole, jak spačatku moža padacca. Na staronkach historyi chrama i na jaho ścienach, u jaho padziamiellach, na mohiłkach, u miascovych padańniach — rany vojnaŭ, vandalizm miascovych Nieronaŭ, achviary represij. Nie adnojčy bušavali ludskija žarści vakoł hetaj śviatyni.

Kniha Łaŭreša — heta nie zvykły nam krajaznaŭčy narys. Čym dalej čytaješ, tym bolš razumieješ vielič i trahizm našaj minuŭščyny (až da balšavickaj raspravy z synami i ŭnukam zhadanaha Savickaha). Paśla adkryćciaŭ, jakija zrabiŭ aŭtar knihi, pra Muravanku možna składać vieršy i pisać ledź nie detektyŭnyja ramany.

Chaj sabie i jość ŭ napisanaj Łaŭrešam knizie historyi Małamažejkaŭskaj carkvy «biełyja plamy» i niezapoŭnienyja radki, što tłumačycca stanam bazy krynic pa temie, my atrymali cełasnaje daśledavańnie pra chram. Jano adpaviadaje sučasnamu ŭzroŭniu viedaŭ, jano budzie cikavym i karysnym historykam, śpiecyjalistam pa kultury, duchavienstvu, amataram minuŭščyny, prychadžanam i haściam hetaj šanavanaj śviatyni.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0