Feliks Akierman

Feliks Akierman

Znajomciesia — Feliks Akierman, aŭtar niadaŭna abaronienaj u Niamieččynie doktarskaj dysertacyi na temu demahrafičnych źmienaŭ u Horadni ŭ XX stahodździ. Niamiecki historyk, jaki piša pa-biełarusku, siońnia hość Redakcyi.

— Tradycyjnaje dla našych šyrotaŭ pytańnie: adkul biełaruskaja mova?

Z Horadni. Ale pieradhistoryja takaja: śpiarša ja vučyŭsia ŭ Polščy, dzie asiahaŭ polskuju. Potym prachodziŭ alternatyŭnuju słužbu ŭ Rasiei. Pa viartańni ŭ Niamieččynu, užo zajmajučysia savieckaj i polskaj tematykaj, zachapiŭsia historyjaj krainy, jakaja lažyła tak by mović na skryžavańni maich zacikaŭleńniaŭ. Potym časta jedziŭ u Biełaruś — napisaŭ dysertacyju pra mižvajennuju Horadniu, pra mižetničnyja adnosiny ŭ joj padčas Druhoj suśvietnaj vajny.

Adnu šostuju častku žyćcia, piać hadoŭ, vyvučaŭ, jakim čynam paśla Hałakostu i adychodu Polščy, Horadnia pierastała być takoj strakataj z etničnaha hledzišča i jak zrabiłasia savieckaj. Jak Horadnia, dziakujučy vioscy, što pryjšła ŭ horad, stanaviłasia ŭžo daščentu biełaruskaj z adnaho boku, ale ź inšaha boku jak dobraachvotna pierachodziła na rasiejskuju movu.

Mienavita ŭ Horadni ŭ mianie ŭźnikła pytańnie, jak tak zdaryłasia, što biełarusy nie razmaŭlajuć na biełaruskaj movie – moža, trochi takoje naiŭnaje pytańnie jak na tutejšaha žychara.

I tak, pakrysie, daśledujučy, čamu biełarusy nie havorać pa-biełarusku, ja vyvučyŭ biełaruskuju movu.

U dadatak, ja ŭžo viedaju ŭsie tonkaści moŭnaj situacyi ŭ Biełarusi: dzie siońnia možna razmaŭlać na movie, a dzie heta — biessensoŭna. Viedaju, što padobny stan i ŭ inšych biełaruskich haradach. Situacyja z navukovaha hledzišča viadoma — dosyć cikavaja, ale treba pryznać — šyzafreničnaja.

— A jašče jakija histaryčnyja prablemy vas cikaviać?

Etničnyja ŭzajemaadnosiny i nacyjanalnaja tojesnaść u Horadni. Tut hetaje biełaruska-polska-litoŭskaje pamiežža vielmi adčuvajecca. Da Horadni vielmi pasuje metafara Palimpsestu, prastory, u jakiju roznyja stahodździ ŭpisvali svoj kštałt. Tut mianie cikavić nia tolki adšukvańnie hetych słajoŭ, ale i vyvučeńnie samaidentyfikacyi žycharoŭ, samaidentyfikacyja šmatsłojnaja. Liču, što kali ŭ siońniašnich ludziej jość mahčymaść vybaru svajoj nacyjanalnaj prynaležnaści – fakt sam pa sabie vielmi cikavy. Što i ciešyć mianie jak daśledčyka.

Viedaju šmat haradziencaŭ, jakija pad upłyvam roznych sacyjalahičnych i histaryčnych pracesaŭ, pa niekalki razoŭ mianiali pohlad na ŭłasnuju nacyjanalnuju prynaležnaść.

A jašče, zajmajučysia historyjaj Horadni, zaŭvažyŭ, što niama dobra napisanych histaryčnych pracaŭ pra haradzkoje žyćcio padčas Druhoj suśvietnaj vajny. Jość savieckaja mitalohija pra Vialikuju ajčynnuju vajnu, ale ŭsio heta nia vielmi kab navukova. A Horadnia vartaja mieć dobra napisanuju historyju. Usio ž niekaranavanaja stalica VKŁ, ulubionka Ściapana Batura. Najaŭnaść karaleŭskaha zamku abaviazvaje.

— Admysłovaja haradzienskaja atmasfera?

Tut, vidać, pavinny aktyvizavacca moj lakalny patryjatyzm? (śmiajecca). Cikava zajmacca staroj Horadniaj, chiba tamu što jana ŭvohule zachavałasia ŭ adroźnieńnie ad razburanych staroha Viciebsku ci staroha Biareścia. Niešta tut usio ž toicca. Pieršaje ŭražańnie ad horadu samaje pryvabnaje: vuzieńkija vułački, kaścioły, Haradnica... Ale kali znachodziśsia ŭ Horadni nia pieršy miesiac, to hetaja aŭry trochi tusknie — šeraści staje i tut.

Na maju dumku, ciapier chutčej sama baraćba za histaryčny centar i nadaje horadu admysłovuju atmasferu.
Siońnia mianie vabiać najbolš nie haradzkija krajavidy, a sami haradziency, jaki narešcie skazali, što «heta naš horad, i my chočam abaraniać jaho». Razumiejecie, nadzić sam fakt zmahańnia, bo za savieckim časam, pry ŭsioj majoj pavazie da tahačasnych dziejačoŭ kultury, ničoha asablivaha dla horadu nie rabiłasia. Heta vielmi važny momant. I chacia ŭ ciapierašnich aktyvistaŭ sił niašmat, niama i vialikaha ŭpłyvu na padziei, ale siońnia jany stvarajuć padmurki, zachoŭvajuć jak mohuć Horadniu dla budučyni, praciahvajuć kštałtavać haradzienskuju mitalohiju.

— Vy kažacie: nie rabiłasia. A haradzieniec Vasil Bykaŭ? -

Tak sapraŭdy, Vasil Bykaŭ žyŭ tut šmat hadoŭ, vioŭ litaraturnuju staronku ŭ «Hrodzienskaj praŭdzie». Ale ž — znoŭku, bačycie — paradoks: kali pryhledziecca, dyk akramia litaraturnaj dziejnaści jon ničoha takoha admietnaha dla biełaruskaści horadu nie zrabiŭ.

Inšaja reč, što paśla jaho śmierci

Horadnia mahła sama viarnuć daninu pavahi vialikamu piśmieńniku i adnačasova zrabić karysnuju dla siabie spravu — dałučyć Bykava da panteonu haradzienskich lehiendaŭ.
I što my majem siońnia? Muzeju hodnaha niama, nievialiki pakoik, navat vulica ŭ honar vialikaha piśmieńnika adsutničaje.

— Feliks, ciapier trochi pra inšaje — pra biełaruskuju kulturnuju prysutnaść u Niamieččynie. Ci adčuvajecca jana? «Kryvi» papularny ŭ Berlinie? Raman Klinava, jaki pieršy čym pabačyć śviet pa-biełarusku, byŭ vydadzieny pa-niamiecku?

«Kryvi» papularny ŭ Berlinie nie tamu što jon biełaruski, a tamu što jany hrajuć šykoŭny folk i popyt na ich mienavita siarod folkavych asiarodkaŭ, siarod amataraŭ aŭtentyki. Kaniečnie, u Niamieččynie jość koła, jakoje cikavicca Biełaruśsiu. U zvyčajnych kniharniach ja ramanu Klinava jaho nia bačyŭ, ale jość jon u internet-kramach. Ale kali zusim ščyra, to

dla niemca Biełaruś isnuje pad šyldaj «Apošniaja dyktatura Eŭropy», i pakul ničoha tut nie źmianiłasia.

Voś u vas majuć adbycca vybary. Pryjeduć niamieckija karespandenty z Maskvy, z Varšavy na dzień-dva i nazad... Škada, ale ŭsio biełaruskaje ŭ Niamieččynie prymajecca praz pryzmu palityčnaha.

Naahuł kažučy, treba bolš realistyčna hladzieć na spravu, uličyć usie zahany i pieravahi ciapierašniaha stanovišča. I «niaisnaść», abo «adsutnaść» Biełarusi možna pieratvaryć u pieravahu.

Usim amataram prasoŭvać biełaruskuju kulturu za miažoj, možna paraić, kab jany pačynali svoj dyjaloh ź niamieckaj publikaj nastupnymi słovami: «Davajcie my vam raspaviadziem pra krainu, jakoj nie isnuje».
I niemcam hety pasył budzie cikavy.
Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?