Znakamity niamiecki fiłosaf i ekanamist viadomy pierš za ŭsio jak adzin z zasnavalnikaŭ kamunistyčnaj ideałohii, adnak mała chto viedaje, što jon akazaŭ vialiki ŭpłyŭ i na sučasnaje pracoŭnaje zakanadaŭstva, piša Bi-bi-si.

Bolšaść ludziej, jakija majuć ujaŭleńnie ab historyi XX stahodździa, pahodziacca z tym, što revalucyjnyja teoryi Marksa mieli vielmi ciažkija nastupstvy.

Jaho idei stali asnovaj dla šmatlikich sacyjalnych ekśpierymientaŭ, vyniki častki ź ich apynulisia pa-sapraŭdnamu žudasnymi. Paśla taho, jak jaho teoryi stali asacyjavacca z tatalitaryzmam, abmiežavańniem svabodaŭ i masavymi zabojstvami, niadziŭna, što fihura Marksa praciahvaje vyklikać piakučyja roznahałośsi.

Adnak u niamieckaha fiłosafa jość i inšaje, značna bolš ludskaje abličča, a niekatoryja jaho idei źmianili śviet da lepšaha.

Ciapier stała vidavočna, što niekatoryja rečy Marks pradkazaŭ z dakładnaściu: što nievialikaja hrupa vielmi bahatych ludziej budzie kiravać suśvietnaj ekanomikaj, što kapitalistyčnaja sistema niaŭstojlivaja i da śmierci pałochaje nas svaimi cykličnymi finansavymi kryzisami, a industryjalizacyja palepšyła adnosiny pamiž ludźmi.

Spadčyna Marksa adčuvajecca ŭ našym žyćci navat u XXI stahodździ. Što ž pradvyznačyŭ niamiecki fiłosaf u svaich pracach?

1. Jon chacieŭ adpraŭlać dziaciej u škoły, a nie na pracu

Zdavałasia b, heta vidavočna dla ŭsich nas. Adnak ŭ 1848 hodzie, kali Karł Marks u suaŭtarstvie z Frydrycham Enhielsam pisaŭ svoj znakamity «Manifiest Kamunistyčnaj partyi», dziciačaja praca ličyłasia normaj.

Navat u našy dni kožnamu dziasiatamu dziciaci davodzicca pracavać, pakazvaje statystyka Mižnarodnaj arhanizacyi pracy (dadzienyja za 2016 hod).

Marks i Enhiels byli nie pieršymi, chto adstojvaŭ pravy dziaciej, adnak marksizm dałučyŭsia da choru hałasoŭ u kancy XIX stahodździa, kali školnaja adukacyja ličyłasia abaviazkovaj i maleńkim dzieciam užo nie dazvalali pracavać na zavodach.

2. Jon chacieŭ, kab u nas byŭ volny čas, i my sami vyrašali, što ź im rabić

Jak vam padabajecca ideja nie pracavać pa 24 hadziny ŭ sutki i siem dzion u tydzień? A jak nakont abiedziennaha pierapynku? Ci vy chočacie mieć mahčymaść atrymlivać piensiju ŭ staraści?

Kali vy adkazali «tak» chacia b na adzin z hetych pytańniaŭ, skažycie dziakuj Karłu Marksu.

Prafiesar Majk Seviedž z Łondanskaj škoły ekanomiki kaža: «Kali vas prymušajuć pracavać pa šmat hadzin, u vas niama svajho času. Vy bolš nie rasparadžajeciesia ŭłasnym žyćciom».

Marks pisaŭ, što ŭ kapitalistyčnym hramadstvie mnohija ludzi dziela vyžyvańnia vymušanyja pradavać adzinaje, što ŭ ich jość - svaju pracu - u abmien na hrošy.

Marks chacieŭ bolšaha dla pracoŭnych ludziej: jon chacieŭ, kab my byli niezaležnymi, tvorčymi i, pierš za ŭsio, kab my stali ŭłaśnikami svajho asabistaha času.

«U Marksa jość znakamitaja cytata, dzie jon kaža, što my možam palavać pa ranicach, rybačyć udzień, paśvić žyviołu ŭviečary i zajmacca krytykaj paśla viačery», - dadaje vučony.

3. Jon chacieŭ, kab my atrymlivali zadavalnieńnie ad pracy

Naša praca moža stać krynicaj radaści, kali čałaviek moža «ŭbačyć siabie ŭ abjektach, jakija jon stvaraje». Praca moža dać nam mahčymaść być kreatyŭnymi i pakazać lepšaje, na što my zdolnyja: budź heta našy čałaviečyja jakaści, rozum abo navyki.

Adnak kali ŭ vas niecikavaja praca, jakaja nie vyklikaje nijakich pačućciaŭ, vy ŭ rešcie rešt adčujecie siabie pryhniečanym i adarvanym.

Heta nie słovy jakoha-niebudź sučasnaha huru pa matyvacyi ź Silikonavaj daliny, jany hučać z vusnaŭ čałavieka, jaki žyŭ u XIX stahodździ.

U svajoj bolš rańniaj pracy - «Ekanamična-fiłasofskich rukapisach 1844 hoda» - Marks paŭstaje jak adzin ź pieršych myślaroŭ, jakija źviazali zadavalnieńnie ad pracy z dabrabytam.

Jon adznačaje, što kali my tracim tak šmat času na pracu, to pavinny atrymlivać ad jaje niejkuju radaść.

4. Jon chacieŭ, kab ludzi imknulisia da pieramienaŭ

Kali ŭ vašaj supolnaści niešta idzie nie tak, kali vy adčuvajecie niespraviadlivaść abo niaroŭnaść, vy ŭzdymajecie šum i patrabujecie pieramienaŭ.

Adnak u Brytanii XIX stahodździa novaje kapitalistyčnaje hramadstva mahło zdacca źniasilenamu rabočamu adzinym i nieparušnym manalitam.

Ale Karł Marks vieryŭ u pieramieny i zaklikaŭ inšych vieryć u ich. Hetaja ideja była padchoplenaja.

Arhanizavanyja pratesty pryviali da surjoznych sacyjalnych źmienaŭ u mnohich krainach.

Adzin z arhanizataraŭ fiestyvalu marksizmu ŭ Łondanie Luis Nilsen kaža: «Patrebna revalucyja, kab źmianić hramadstva; my pratestujem, kab palepšyć tavarystva. Mienavita takim čynam zvyčajnyja ludzi damahlisia dostupu da słužbaŭ achovy zdaroŭja i ŭviadzieńnia vaśmihadzinnaha pracoŭnaha dnia».

«Jak žančyny damahlisia prava hałasavać? Ci nie z-za taho, što ludzi ŭ parłamiencie raptam prasiaknulisia da ich žalem, a tamu, što žančyny arhanizavali pratest. Jak my damahlisia vychodnych? Tamu što prafsajuzy vyjšli dziela hetaha na strajk. Jak my damahlisia ŭsiaho, što palapšaje žyćcio prostych ludziej? « - dadaje aktyvist.

5. Jon papiaredžvaŭ nas ab zbližeńni dziaržavy i vialikaha biznesu … i zaklikaŭ pryhladać za ŚMI

Što vy dumajecie pra ciesnyja suviazi dziaržavy i bujnych karparacyj? Ci padabajecca vam, što Google daŭ Kitaju tajemny dostup da svajho servisu?

A jak nakont taho, što Facebook daŭ asabistyja źviestki karystalnikaŭ kampanii, jakaja stvaraje sistemy dla ŭpłyvu na vybarcaŭ?

Marks i Enhiels pradkazvali heta jašče ŭ XIX stahodździ.

Viadoma, jany nie karystalisia sacyjalnymi sietkami, adnak, jak adznačaje prafiesar kryminałohii Univiersiteta Buenas-Ajresa Valeryja Veh Vajs, jany byli pieršymi, chto vyznačyŭ padobnyja pahrozy i praanalizavaŭ ich.

Praniklivyja pohlady Marksa na siłu presy taksama zastajucca aktualnymi i ŭ XXI stahodździ.

«Marks uśviedamlaŭ važnaść presy, kali sprava tyčyłasia ŭpłyvu na hramadskuju dumku. Siońnia my havorym pra fejkavyja naviny, miedyjaskandały … ale Marks usio heta ŭžo razumieŭ», - padkreślivaje Veh Vajs.

«Jon vyvučaŭ artykuły, jakija publikavalisia ŭ toj čas, i pryjšoŭ da vysnovy: drobnyja złačynstvy i kryminalnyja vypadki z udziełam biedniakoŭ zanadta pierabolšanyja, u toj čas jak pra kryminał z udziełam «biełych kaŭnierykaŭ» i palityčnyja skandały, naadvarot, ničoha nie havorać», - kaža Veh Vajs.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0