Paru miesiacaŭ tamu vydaviectva Oksfardskaha ŭniviersiteta vydała knihu pad nazvaj Klučavyja myślary radykalnaj pravicy, jakija stajać za novaj pahrozaj dla libieralnaj demakratyi. U knizie viadučyja ekśpierty pa tzv. radykalnaj pravicy pradstavili i apisali šasnaccać myślaroŭ XX i XXI stahodździa, jakija ŭtvarajuć intelektualnuju padasnovu dla antylibieralnaha ŭzdymu z krajnie pravych pazicyj.

Radykalna pravyja: nazavicie imiony!

Hlańma na poŭny śpis ruchaŭ, jakija redaktar knihi, Mark Sedžvik, traktuje jak raznavidnaści «radykalnaj pravicy»: nacyjanalisty, identytaryi, libiertaryjancy, paleakansiervatary, neakansiervatary, anty-džychadysty i nieareakcyjaniery. Ci nie zanadta šyroka? Ale pakiniem prablemu definicyi ŭbaku.

Aŭtary «Klučavych myślaroŭ radykalnaj pravicy», najvidavočniej, vyrašyli złamać dahetuleši naratyŭ pra ŭzdym pravych ruchaŭ.

Daminavała ŭjaŭleńnie, što pravy ŭzdym — heta pradukt frustracyi i fobij starych dy nieadukavanych ludziej.

Kniha pakazvaje, što zhadanyja ruchi majuć pad saboj doŭhuju intelektualnuju tradycyju, a ciaham dvuch apošnich dziesiacihodździaŭ zajmieli salidnaje padmacavannaje z boku pradstaŭnikoŭ samaj pierśpiektyŭnaj industryi — infarmacyjnych technałohijaŭ.

Čatyry z pradstaŭlenych u knizie myślaroŭ — heta «kłasiki»: Osvald Špienhler, Ernst Junhier, Karł Šmit i Julijus Evała. Siem nastupnych — myślary, jakija zdabyli papularnaść i ŭpłyŭ u druhoj pałovie XX stahodździa (niekatoryja ź ich nadalej aktyŭnyja): Alen de Bienua, Hijom Faj, Poł Hotfryd, Pat Bjukenan, Džared Tejłar, Alaksandr Duhin i Bat Jear.

Bat Jear.

Piać astatnich — heta intelektuały novaj hienieracyi, čyje pohlady farmavalisia na złomie stahodździaŭ i jakija zajmieli ŭpłyŭ u palityčnych debatach ciaham dźviuch apošnich dekadaŭ. Ich upłyŭ, chutčej za ŭsio, zachavajecca ŭ bližejšaj budučyni. Voś ich imiony: Miencyj Mołdbah, Hreh Džonsan, Ryčard Spenser, Džek Donavan i Danijel Frybierh.

Vokładka knihi Miencyja Mołdbaha »Technology, communism and the Brown Scare».

U hetym śpisie siem amierykancaŭ, try niemcy, dva francuzy, a taksama — pa adnamu — italjaniec, rasijanin, habrejka dy švied. Piatnaccać mužčyn i adna žančyna.

Levaja ruka ŭsio ž viedaje, što robić pravaja

Abmiarkoŭvać kožnaha z šasnaccaci myślaroŭ tut nie budziem. Prapanuju vybaračna i koratka źviarnuć uvahu na «kłasikaŭ» dy pradstaŭnikoŭ starejšaha pakaleńnia, kab bolš uvahi pryśviacić novym — i niečakanym — zorkam hetaj płyni.

Spasiarod kłasikaŭ uvahi zasłuhoŭvaje Karł Šmit, jaki prasoŭvaŭ adroźnieńnie pamiž «stanam narmalnaści» (Normalzustand) i «nadzvyčajnym stanoviščam» (Ausnahmezustand). Nadzvyčajnaje stanovišča apraŭdvaje abmiežavańnie hramadzianskich svabod i pryncypaŭ demakratyi dziela ratavańnia adzinstva dziaržavy-nacyi i jaje suvierenitetu. Pry adsutnaści jasnych kryteraŭ, što treba ličyć takoj pahrozaj, adkryvajecca mahčymaść dla roznych złoŭžyvańniaŭ (vielmi lohka spasyłacca na jaŭnuju abo prydumanuju «pahrozu dla dziaržavy-nacyi»). Mižvajenny pieryjad u Jeŭropie zapomniŭsia sumnaviadomym «paradam nadzvyčajnych stanoviščaŭ», jakija nadoŭha skampramietavali ideju nacyjanalnaha suvierenitetu, a zaadno i nacyjanalnaj tojesnaści.

Z hetaj nahody varta adznačyć, što Šmitava ideja «nadzvyčajnaha stanovišča» maje svoj anałah u levym intelektualnym łahiery. U 60-yja hady viadomy nieamarksiscki intelektuał Hierbiert Markuze samo isnavańnie pravych siłaŭ charaktaryzavaŭ jak «jaŭnuju i aktualnuju niebiaśpieku». A heta, na jaho dumku, jość padstavaj dla admovy ad talerantnaści i abmiežavańnia prava na svabodu słova i schodaŭ. Takim čynam, pamiž «krajniaj pravicaj» i emansipacyjnyj lavicaj niama sutnasnaj roźnicy ŭ płanie hatoŭnaści abmiežavać svabody pad pretekstam «nadzvyčajnaha stanovišča» abo «krajniaj niebiaśpieki».

Pierahukańnie pamiž pravym i levym antylibieralizmam zaŭvažajuć taksama aŭtary abmiarkoŭvanaj knihi. Mark Sedžvik źviartaje ŭvahu na svajactva pamiž francuzskimi novymi pravymi i hramšyjanskim marksizmam:

«Idei Antonija Hramšy, italjanskaha nieamarksista mižvajennaha pieryjadu, dumka jakoha była duža važnaja dla paślavajennaha nieamarksizmu i Novaj Lavicy, mieła taksama vialikaje značeńnie dla francuzskich Novych Pravych, jakija pryniali jaho tezu, što palityčnaja revalucyja pačynajecca ź intelektualnaj revalucyi: kali sposab myśleńnia ludziej pra tyja ci inšyja rečy mianiajecca, to heta niepaźbiežna viadzie da palityčnych i sacyjalnych źmienaŭ» (Ustup, star. chviii).

Siarod «myślaroŭ radykalnaj pravicy» novaj hienieracyi fihuruje taksama Džek Donavan — homaseksuał, eks-satanist, jaki addaje pieravahu hiendaru pierad rasavaj i etničnaj prynaležnaściu. Z 2006 hoda Donavan viadzie aktyŭnaje hramadskaje žyćcio. U 2007 hodzie staŭ śviatarom Carkvy Satany, a satanizm apisvaŭ jak «relihiju zrabi heta sam u pytańniach asabistaj etyki». U 2009 jon syšoŭ z carkvy. 31 kastryčnika 2015 hoda Donavan vystupiŭ na štohadovaj kanfierencyi Instytuta nacyjanalnaj palityki, kiravanaha adnym z huru «alternatyŭnaj pravicy» Ryčardam Spenseram. Padčas kanfierencyi Donavan zaklikaŭ admovicca ad univiersalistyčnaj marali i vyzvalić svajo plemiannoje myśleńnie.

Jakim cudam ajcišniki-libiertaryjancy apynulisia siarod «pravych radykałaŭ»?

Zaličvańnie Šmita, Spensera ci francuzskich novych pravych da «myślaroŭ radykalnaj pravicy» nie vyklikaje, badaj, asablivaha ździŭleńnia. Spatkańnie Džeka Donavana siarod ich moža troški ździvić, ale niaciažka i heta zrazumieć. A voś źjaŭleńnie ŭ hetym šerahu takoj piersony, jak Miencyj Mołdbah moža šmat kamu padacca vielmi niečakanym.

Miencyj Mołdbah (sapraŭdnaje imia: Kiercis Jarvin) — heta inžynier-prahramist, čyjo stanaŭleńnie jak prafiesijanała i myślara adbyvałasia ŭ 1980-ch i 1990-ja hady ŭ Silikonavaj dalinie ŭ asiarodździ prahramistaŭ i pijanieraŭ internetu. Palitołah Džošua Tejt apisvaje jaho tak: «(…) małady…siekularny mužčyna, zdatny da manipulavańnia ličbavymi technałohijami dla prasoŭvańnia antyprahresiŭnaha paradku dnia». (Joshua Tait. Mencius Moldbug and Neoreaction. In: Sedgwick (ed).

Key Thinkers of the Radical Right Behind the New Threat to Liberal Democracy. Oxford University Press 2019. P. 188.)

Antyprahresiŭnaha? Toj ža Tejt niekalkimi staronkami dalej piša:

«[Mołdbah vystupaje] za adnapołyja šluby, talerantnaść da pryvatnaj relihii, [prava na] pryvatnaje ŭžyvańnie narkotykaŭ i suprać zakonaŭ, jakija dyskryminujuć pa rasavaj abo hiendarnaj prykmiecie…».

Kali čałaviek z takoj adžendaj zaličvajecca da «antyprahresiŭnych», to što ž tady takoje «prahresizm»?

Što jašče charakterna hetamu «radykalna pravamu» i «antyprahresiŭnamu» myślaru?

Voś ža Mołdbah

«…vieryć u siekularnuju, suziralnuju realnaść, jakuju možna spaścihnuć rozumam; a jaho asnoŭnaja pretenzija da prahresizmu palahaje ŭ nibyta skažeńni rečaisnaści. Jon ćvierdzić, što lavica kanstrujuje falšyvyja viedy, jakija zaciamniajuć sapraŭdnuju rečaisnaść».

Što ž, praanalizavaŭšy vytoki levaha prahresizmu i kala dziasiatka jaho raznavidnaściaŭ,

mušu pryznać Mołdbahu racyju. Tak, uziaŭšy na ŭzbrajeńnie sacyjalny kanstruktyvizm, intelektualnaja lavica zrabiła vielmi šmat dla taho, kab skažeńnie rečaisnaści stała normaj, a navat padstavaj dla honaru.

U knizie zhadvajecca taksama piersona, jakaja — poruč ź Miencyjem Mołdbaham — ihraje važnuju rolu ŭ krytycy «prahresiŭnaj» lavicy. Heta — inviestar-miljarder Piter Tyl, suzasnavalnik PayPal i Palantir Technologies, jaki, pa słovach Džošua Tejta, «zdabyŭ mahutny ŭpłyŭ u mejnstrymnych i libiertaryjanskich kołach». Paśla prychodu da ŭłady Donalda Trampa Tyl surjozna razhladaŭsia jak kandydat na jakuju-niebudź pasadu ŭ Biełym domie. Zaraz źjaŭlajecca siabram bordaŭ šerahu bujnych kampanij, uklučajučy Facebook, a taksama źjaŭlajecca mažarytarnym akcyjanieram Palantir, kampanii pa raspracoŭcy prahramnaha zabieśpiačeńnia, klijentami jakoj źjaŭlajucca pieravažna śpiecsłužby, inviestycyjnyja banki i chiedž-fondy. Tyl siarod inšaha inviestavaŭ u technałahičnuju kampaniju Jarvina aka Mołdbaha.

Jak možna acharaktaryzavać śviet, u jakim žyvuć takija ludzi, jak Mołdbah abo Tyl? Palina Borsuk zrabiła heta łakanična i trapna: «…racyjanalny, zakanamierny i vyrašalny. Unutry hetaj subkultury kampjuternaje prahramnaje zabieśpiačeńnie — asnoŭnaja mietafara hramadstva».

Što jašče charakterna hetaj «subkultury»?

Palina Borsuk: «Tech-kultura šanuje navuku i traktuje bijałohiju čałavieka jak vyznačalnuju i paćviardžajučuju miechanistyčnyja dapuščeńni pra čałaviečuju pryrodu». (Pryvodžu za: Tait. Mencius Moldbug… P. 190.)

Mołdbah zachaplajecca prahmatyčnym, rynkava aryjentavanym aŭtarytaryzmam Den Siaopina i vysoka aceńvaje Sinhapur jak paśpiachovy aŭtarytarny režym.

Ciapier možam lepš zrazumieć, nakolki surjoznym jość vyklik dla emansipacyjnaj ideałohii, jakaja pad šyldaj «libieralizmu» panavała na Zachadzie ciaham apošnich 20-30 hadoŭ. Heta ideałohija zajmieła praciŭnikaŭ nie tolki ŭ łahiery chryścijanskich kansiervataraŭ abo prychilnikaŭ mocnaj dziaržavy-nacyi. Siarod jaje zaciatych apanientaŭ — taksama racyjanalisty ź IT-śfiery, jakija zmahajucca ź levym prahresistam pieravažna ź libieralnych pazicyj.

Płatforma «radykalna pravych» ŭžo daŭno pierastała składacca sa «starych, nieadukavanych i spałochanych» abyvacielaŭ (kali ŭvohule takoje kali-niebudź było), a ŭjaŭlaje ź siabie davoli maładuju, enerhičnuju, dyfierencyjavanuju, z vysokim IQ płyń. Toj samy Džošua Tejt, choć časam paddajecca steretypnym ujaŭleńniam, usio ž zakančvaje svoj artykuł važnym napaminam:

«Da Mołdbaha treba stavicca surjozna. Niahledziačy na niekatoryja ekscesy, sarcavina jaho krytyki i bazavyja prapanovy ŭzajemaźviaznyja, a jaho prybiahańnie da pierabolšańnia — heta śviadomaja taktyka».

Tak, para pačać stavicca da novych trendaŭ surjozna. Śviet mianiajecca i budzie mianiacca. Para adkinuć staryja šabłony i hlanuć na trendy śviežym, mienš praduziatym pohladam.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?