Na pačatku 2000-ch hadoŭ, kali ŭ žyćcio biełarusaŭ pačaŭ aktyŭna ŭvachodzić internet, źjaviłasia i nieabchodnaść unifikavanaj kampjutarnaj terminałohii. U toj čas była knižka — «Tłumačalny ruska-anhła-biełaruski słoŭnik pa infarmatycy» pad redakcyjaj Buzy, ale terminaŭ, jakija pierakłali jašče ŭ 1994 hodzie, jaŭna nie chapała.

U 2010 hodzie źjaviŭsia «Kamputerm» (albo ž Kamputerm). Jaho ŭdzielniki imknulisia stvaryć anhlijska-biełaruski słoŭnik IT-terminałohii.

Padrabiaznaści nam raskazaŭ adzin z udzielnikaŭ supołki — prahramist Usievaład Čorny. Za časami «Kamputerma» jon jašče vučyŭsia ŭ BDU. Ciapier — žyvie i pracuje raspracoŭščykam u Kanadzie.

Časy, kali siervier pierakładaŭsia jak «pasłuhač»

Usievaład kaža, što ros u absalutna ruskamoŭnaj siamji — tolki dziadula z boku maci vypisvaŭ «Narodnuju volu». Dzieści ŭ 9 ci 10 kłasie padletak vyrašyŭ pierajści na biełaruskuju — zrabić jaje svajoj admietnaj rysaj. Ale kančatkova staŭ biełaruskamoŭnym tolki na trecim kursie fakulteta radyjofiziki BDU — paśla taho, jak prajhraŭ sprečku, što nie zmoža zdać ciažki ekzamien ź pieršaj sproby.

U niejki momant, jašče da ŭniviersiteta, chłopiec pačaŭ samatužki pierakładać prahramy na biełaruskuju.

Prosta pisaŭ aŭtaram, što chacieŭ by dadać pierakład, i tyja prysyłali jamu dakumient z radkami. Takim čynam Usievaład stvaryŭ biełaruskija viersii QIP (prahrama abmienu paviedamleńniami) i płejera AIMP. I navat namahaŭsia pierakładać Windows XP — tolki sa školnym uzroŭniem biełaruskaj i sajtam Belazar.

— Potym ja niejak vyjšaŭ na prahramista Alesia Bułojčyka, jaki tady šukaŭ pierakładčykaŭ dla moŭnaha pakieta dla Windows 7, — pryhadvaje Usievaład. — Heta była vielizarnaja, ale nieapłačvalnaja praca, jakaja, tym nie mienš, była mnie cikavaja.

Aleś zajmaŭsia bolš techničnaj častkaj, to-bok źbiraŭ ustanoŭščyk i vykładvaŭ jaho na sajt, a ja adkazvaŭ za pierakład. Paralelna ja ŭklučyŭsia ŭ pracu pa raspracoŭcy anhlijska-biełaruskaj kampjutarnaj terminałohii. 

Viedaju dakładna, što, kali my tolki pačali zajmacca pierakładam Windows, stała zrazumieła — nam treba niešta zrabić z terminałohijaj. Bo raniej byŭ poŭny razbrod i chistańnie, ludzi vykarystoŭvali terminy aby-jak, kožny na svoj kapył. U jakaści prykładu Usievaład pryvodzić tahačasny pierakład Firefox, dzie siervier byŭ «pasłuhačom» (ad słova to serve — słužyć), a sajty — «placoŭkami».

— Aleś Bułojčyk, jaki mianie znajšoŭ, byŭ užo znajomy sa Źmitrom Saŭkam, viadomym movaznaŭcam. Na žal, siońnia jaho ŭžo niama z nami. 

Jany znali Uładzia Koščanku, jaki pracavaŭ u Instytucie movy i litaratury Akademii navuk. Dałučaŭsia prahramist Pavieł Šut, jaki zapuściŭ pieršy sajt kamputerm.org (ciapier nie pracuje). Byli prahramisty Ihar Hračyška, Viktar Siarhiejčyk, Alaksiej Nieścieraŭ, movaznaŭca i palityk Vincuk Viačorka. Vital Stanišeŭski, zasnavalnik ahienctva pierakładaŭ LINGVA-BY (dałučyŭsia paźniej), vypracoŭvaŭ rekamiendacyi pa źmienie terminałohii ŭ hłasaryi Microsoft. I jašče, viadoma, byli ludzi, imionaŭ jakich ja ŭžo nie pryhadaju. Naš ŽŽ, dzie my rabili spravazdačy, byŭ adkryty, i kožny achvotny moh napisać i spytać, jak da nas dałučycca.

Udzielniki hrupy Kamputerm stvaryli pierakład dla Windows 7. Moŭny pakiet i instrukcyja dastupnyja dla spampavańnia.

Jak prachodziła praca: doŭhija sustrečy z abmierkavańniem

— Ja składaŭ śpisy dzieści z 5-10 słoŭ na adnu sustreču. Padkreślu, što my zajmalisia nie pierakładami, a składańniem terminałohii, i Źmicier Saŭka nam u hetym dapamoh vielizarna. Jon byŭ tym čałaviekam, chto mieŭ bačańnie — što aznačaje hetaje słova i jak my musim składać terminałohiju. Bo kali my bazujemsia na anhlijskaj movie, to musim mieć tolki adzin adpaviednik u biełaruskaj, takaja žorstkaja para. Časam byvali vyklučeńni, ale my namahalisia takoha nie dapuskać. Źmicier mieŭ vieličezny ŭpłyŭ na toje, jakoje mienavita słova my vybirajem. Jon mieŭ vielizarny dośvied. 

Uryvak sa spravazdačy 1.08.2012 («Prablemnyja terminy»):

  • pampavać — pakolki heta kalka, to zapampavać budzie asacyjavacca s zakačať/download, a nie upload, i jak vynik nichto nie budzie razumieć roźnicy pamiž spampavać i zapampavać. Taksama mahu dadać sa svajho dośviedu pierakładčyka, što sami pierakładčyki časta pišuć i dla upload, i dla download adno i toje, i spadziajucca na kantekst. Tamu varta ŭsio ž taki vykarystać u dadzienym vypadku korań ład: załadavać (download) i vyładavać (upload), a pampavać paznačyć jak razmoŭnaje (i jak kalku z rasiejskaj, kab ludzi jaho pužalisia:). U słova załadavać jość adzin vielizarny plus — jano amal nikomu (z maich znajomych) nie viadomaje (dy j ja raniej nie viedaŭ:). Tamu kali jano budzie znachodzicca ŭ adpaviednym kantekście (što niepaźbiežna), to chutka prymie nieabchodnaje značeńnie ŭ hałovach ludziej;
  • tauchpad — kranałka, kranalnik, kranalica = kranać + palica, kranel = kranać + panel.

Aleś Bułojčyk byŭ arhanizataram, jaki sabraŭ nas usich razam i ŭ jakoha na toj momant było bolš techničnych viedaŭ (bo jon byŭ prahramistam). Va Uładzia Koščanki byŭ dobry moŭny bekhraŭnd. A Vital Stanišeŭski zajmaŭsia kamiercyjnymi pierakładami, i ŭ jaho, na moj pohlad, była bolš kansiervatyŭnaja pazicyja nakont taho, jakoje słova ŭziać: toje, što skapijavanaje z rasijskaj movy i tamu bolš užyvanaje, albo ž bolš udałaje z moŭnaha punktu hledžańnia? Jon byŭ za tyja słovy, jakija ludzi bolš užyvali.

Jak vyhladaŭ praces? Raz na tydzień my sustrakalisia na kvatery ŭ adnaho z udzielnikaŭ. Prynosilisia niejkija słovy.

Naprykład, «cancel». «Admianić» u hetym značeńni — heta rusizm. «Admovicca» moža kanfliktavać u kantekście sa słovami nakštałt «reject» albo «decline». A voś «skasavać» u niejurydyčnym značeńni — heta jakraz toje, što nam treba.

U pracesie taksama ŭličvalisia isnyja normy słovaŭžyvańnia i etymałohija samoha słova.

Jašče niekalki prykładaŭ, jakija abmiarkoŭvalisia na sustrečach «Kamputerm»:

  • add-in pierakłali jak «dadatak», a application — jak «prahramu». Byŭ jašče varyjant «aplikacyja», ale jaho admiali, bo «aplikacyju ŭsio ž robiać dzieci ŭ sadočku»;
  • remove — abmiarkoŭvałasia, što lepiej: prybrać ci vyłučyć? Bo apošniaje moža adnosicca taksama i da select U vyniku spynilisia na «vydalać» (dla vydaleńnia) i «prybrać» (dla vymańnia elemienta sa śpisa);
  • checkmark paśla abmierkavańnia stała «ptuškaj». Jak havorycca ŭ błohu, mienavita Źmicier Saŭka pierakanaŭ supołku, što heta, a nie «hačak», budzie lepšym varyjantam. Bo słova «hačak» nie šyroka viadomaje, i «ptuška» ŭ značeńni checkmark, «hałočka» jość u tłumačalnym słoŭniku. Plus ptuška ŭ adroźnieńnie ad ruskaj «ptički» nie maje pamianšalnaści i moža być surjoznym terminam. Adpaviedna, checkbox — «pole ptuški» (bo checkbox = checkmark field);
  • ok — heta «dobra», @ — «ślimak», a loader — «ładavalnik» (udzielniki prapanavali vykarystoŭvać «ładavać» zamiest «hruzić» u tym liku tamu, što słova suhučnaje z load).

— My tracili pa paŭhadziny, kab abmierkavać usie mahčymyja varyjanty. A ich było dastatkova. Bo Aleś zahadzia znachodziŭ terminy va ŭžo pierakładzienych prajektach. Naprykład, jon prynosiŭ niejkija vytrymki sa słoŭnikaŭ, dakładnyja značeńni słova z anhlijskaj. Kab u nas była niejkaja litaratura pierad vačyma.

Płakat sa schodki Drupal-entuzijastaŭ, 2014 hod.

Płakat sa schodki Drupal-entuzijastaŭ, 2014 hod.

Ja moh skazać, jak hetaje słova vykarystoŭvajecca, i ŭ jakich tekstach, i na što nam treba źviarnuć uvahu. Jakija jość varyjanty pa-za tym, što znajšoŭ Aleś. Heta było doŭhaje abmierkavańnie, i časam my navat nie mahli skončyć jaho za adnu sustreču. 

Zbolšaha my zajmalisia mienavita techničnymi terminami, bo, jak skazaŭ Źmicier, ahulnamoŭnyja słovy nie musiać być u terminałohii.

«Usiu pracu možna znajści na GitHub»

— Jakaja ŭ nas była meta? Peŭna, u kožnaha svaja — i kab prahramisty mahli pracavać na rodnaj movie, i kab zvyčajnyja ludzi viedali, jakoje słova ŭžyvać u razmovie. Naprykład, kali vy ŭ hutarcy kažacie słova «aplikacyja», u mianie pačynaje dryhacca voka. U adkaz ja vykarystoŭvaju słova «prahrama». To-bok da adnych i tych ža abjektaŭ užyvajucca roznyja słovy. I kab takoha nie było, my i pačynali svaju pracu.

Ale, na žal, dasiahnuć hetych met inicyjatyva nie zusim zdoleła. Apošni post u hrupie «Kamputerm» u ŽŽ byŭ napisany ŭ žniŭni 2014-ha.

A ŭ 2020 hodzie Vital Stanišeŭski rabiŭ dakład na kruhłym stale na temu kampjutarnaj terminałohii ŭ Instytucie movaznaŭstva NANB i pra «Kamputerm» skazaŭ tak: jon «nie mianiaŭ situacyi z terminałohijaj, bo byŭ nie adzin, nie ŭpłyvaŭ na bolšaść bakoŭ i nie byŭ aŭtarytetam». To-bok, na jaho nielha było spasłacca, kali niechta chacieŭ, naprykład, źmianić aficyjny hłasaryj zamiežnaj kampanii.

Plus napracoŭki supołki i inšych moŭnych forumaŭ nie byli ŭličanyja ŭ novym vydańni słoŭnika pa infarmatycy Mikoły Savickaha (2014 hoda). 

Pastupova, jak kaža Usievaład, sustrečy supołki, jakija raniej stabilna prachodzili raz na tydzień, «syšli na ništo». Mahčyma, tamu, što ŭdzielniki «adpracavali bazu słoŭ» i im «nie toje kab było što časta razhladać».

— Pa skančeńni pracy nad terminałohijaj ja zaniaŭsia inšymi pierakładami, navat užo i nie pryhadaju, jakimi. Ale ja aktyŭna prapanoŭvaŭ usim achvotnym karystacca vynikami našaj pracy (ich dahetul možna znajści na GitHub). U kožnym pierakładzie jość svoj hłasaryj. I ja časam prapanoŭvaŭ jaho papravić, kab «my vykarystoŭvali słovy, jakija ŭžo narmalizavali». Niekatoryja ludzi prysłuchoŭvalisia, prynamsi častkova, niekatoryja — nie. 

Što, kali niechta zachoča praciahnuć našu pracu? Dobra, kali hetyja ludzi buduć aryjentavacca na sučasny hłasaryj Microsoft. Moža, jon i nie taki prahresiŭny, jak toje, što my rabili. Ale jon davoli adnastajny, lepiej zrobleny i pakryvaje bolš słoŭ. Heta moža być dobrym adpraŭnym punktam.

Клас
39
Панылы сорам
2
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
4