Jak ES i niezaležnamu hramadstvu najlepš vykarystać pašyreńnie kantaktaŭ z łukašenkaŭcami? Piša Vital Silicki.

16 vieraśnia ja siadzieŭ u maleńkaj vilenskaj kaviarni ź siabrami‑žurnalistami, jakija pryjechali ź Biełarusi aśviatlać vizit Alaksandra Łukašenki ŭ Litvu. Heta było jaho druhoje ŭvarvańnie ŭ ES paśla časovaha źniaćcia vizavych sankcyj u kastryčniku 2008 hoda. Raptam u kaviarni ŭsio zachvalavałasia. Limuzin «apošniaha dyktatara Jeŭropy», na šlachu ŭ šykoŭny hatel u Starym horadzie, trapiŭ pobač z kaviarniaj u zator. Toje było cikava hledačam, jakija zvykli mirycca z zatorami ŭ Minsku, vyklikanymi pieramiaščeńniami prezidenckaha limuzina miž rezidencyjami.

U apanientaŭ Łukašenki byli i inšyja pryčyny dla radaści. Dla ich vizity kiraŭnika Biełarusi ŭ Jeŭropu, prykładna toje ž, što dla amierykancaŭ tačdaŭny — šeść punktaŭ za adzin raz.

ES moža admianić sankcyi, z zaachvočvańniem usprymajučy kroki biełaruskaha kiraŭnika ŭ bok palityčnaj libieralizacyi. Ale Łukašenka ŭsio adno budzie pieratvaracca va ŭschodniejeŭrapiejskaha Muamara Kadafi ‑‑ lidera pierakanstrujavańnia, jaki skarystaŭsia źbieham palityčnych abstavinaŭ, kab uzakonić siabie ŭ vačach zachodnich partnioraŭ. Nasamreč,

pavodziny Łukašenki ŭ Vilni byli šmat u čym anałahičnymi cyrkavym vystupam Machmuda Achmadziniežada, Uha Čaviesa i samoha Kadafi praz paru dzion u Arhanizacyi Abjadnanych Nacyj.

Aficyjnaj nahodaj dla vizitu stała adkryćcio biełaruskaj vystavy ŭ Vilni, arhanizavanaj u toj zručny momant, kali Litva mahła b syhrać svaju rolu ŭ dypłamatyčnych i palityčnych manieŭrach ES u dačynieńni da Biełarusi. U toj čas, jak Litva vykazvała nadzieju, što adkrytaść spakusić Łukašenku pravodzić prazachodniuju palityku, sam Łukašenka pryjšoŭ zajavić, što ES pryznaŭ pamyłkovaść palityki izalacyi Biełarusi, i što krytyki Biełarusi nie mieli racyi. «Jaskravy prykład hetaha» — rašeńnie ES zaniać bolš prahmatyčnuju pazicyju (heta značyć, prycišyć pravaabarončuju rytoryku) — adznačyŭ biełaruski lider.

Łukašenka aptymistyčna havaryŭ ab harantyi vykanańnia pravoŭ čałavieka (urešcie, jaho ŭrad daje prava na pracu, zachoŭvajucca pravy bolšaści, choć dziela hetaha pravy inšych mohuć być pryniesienyja ŭ achviaru), adchiliŭ abvinavačvańni ŭ tym, što Biełarusi nie chapaje demakratyi (urešcie, Litva źjaŭlajecca vasałam Brusiela, skazaŭ jon), i dadaŭ, što nie bačyć nieabchodnaści mianiać ekanamičnuju madel (urešcie, jak jon śćviardžaŭ, pali ŭ Litvie nie abrablajucca, a ŭ biełaruskich kałhasach — abrablajucca). Jak i padčas inšych redkich vizitaŭ na Zachad, Łukašenka prademanstravaŭ, nakolki mahčyma, pryciahalnaść mocnaj asoby, dazvalajučy sabie dosyć volna žartavać z žurnalistami i rabić dziŭnyja zajavy ab svaim asabistym žyćci.

Pierš za ŭsio,

vizit Łukašenki vyklikaŭ cikavaść u Litvie, bo daŭ mahčymaść ubačyć ekstravahantnaha lidera ź niestandartnaj palityčnaj fiłasofijaj. Kolkaść minakoŭ i studentaŭ, jakija sabralisia pabačyć mocnuju i tajamničuju postać, našmat pieraŭzychodziła nievialikuju hrupu demanstrantaŭ, jakija pratestavali suprać vizitu.

Niekatoryja naziralniki byli zaintryhavanyja i ščyra pryznalisia, što razumiejuć, čamu Łukašenka tak papularny ŭ siabie doma. Inšyja nie mahli schavać svajoj ahidy. Hetaja ahida była šmatkroć pavialičana tym, što dataj vizitu abrali 16 vieraśnia — dziesiatuju hadavinu źniknieńnia i mahčymaha zabojstva lidera biełaruskaj apazicyi Viktara Hančara — čałavieka, jakoha Łukašenka ŭ intervju litoŭskamu telebačańniu nazvaŭ «tarhašom».

Łukašenku nie turbujuć drennyja vodhuki ŭ presie i pratesty. Jaho vizit byŭ važny pa ŭnutranych pryčynach: niekatoryja analityki ličać, što hetym pačałasia kampanija pa pieraabrańni ŭ 2011 hodzie. Tryumfalnaje pierasiačeńnie miažy ES pavinna było aznačać parazu apazicyi, jakaja nastojvała na sankcyjach, i dać dokazy taho, što Łukašenka, nie padparadkoŭvajučysia Zachadu ŭvieś hety čas, mieŭ racyju.

Čałaviek, jakoha možna zacikavić?

Čym nasamreč možna zacikavić Łukašenku? Hety padychod moža paŭtarać staruju liniju zachodnieniamieckaj palityki ŭ dačynieńni da krain sacłahieru — paźbiahać kanfrantacyi, damahčysia pieramien praz supracoŭnictva.

Možna zaŭvažyć słabyja prykmiety paciapleńnia palityčnaha klimatu za apošni hod. Siarod ich — rašeńnie Łukašenki vyzvalić niekalki palityčnych viaźniaŭ i asłabić cisk na apazicyjnuju presu. I niavažna, što Łukašenka vyrazna zajaviŭ, byccam hetyja miery źjaŭlalisia tolki «padziakaj» Zachadu. Da hetaha času vyzvalenych palityčnych praciŭnikaŭ jon nazyvaje «złačyncami».

Za niekalki niaznačnych krokaŭ Łukašenku ŭdałosia vyrvać istotnyja sastupki z boku ES — jak vydzialeńnie Mižnarodnym valutnym fondam stabilizacyjnaha kredytu Biełarusi. Zatym jon viarnuŭsia da zvyčajnaj palityki šantažu: niekalki palitźniavolenych, faktyčna zakładnikaŭ, buduć vypuščanyja ŭ nastupnym raŭndzie libieralizacyi. Analityki śćviardžajuć, što niaznačnaja libieralizacyja, vidavočnaja ŭ apošnim kvartale 2008 hoda, faktyčna prypynilisia sioleta. A Łukašenka patrabuje ad ES sastupak prosta za padtrymańnie status‑kvo i adsutnaść novych represiŭnych krokaŭ. Možna zrabić vysnovu, što jon razumieje palityčnuju łohiku ES zanadta dobra, kab być lohka padmanutym. Heta sproščanaja stratehija.

Łukašenka, pa sutnaści, vypraboŭvaje ŭłasnuju palityku. Jon sprabavaŭ pierakanać litoŭskich biźniesmienaŭ u pieravazie svajoj ekanamičnaj sistemy, dzie ŭsio vyrašaje prezident. Zabudźciesia na pryvatnuju ŭłasnaść i pravavuju sistemu — było jaho pasłańnie — kali vy siabrujecie z prezidentam, vy možacie znajści realnyja mahčymaści. U šyrokim sensie słova pavodziny Łukašenki dakazvajuć, što mocnyja asoby, u dačynieńni da jakich prymianiajecca taktyka miakkaj siły, chutka znachodziać sposab skiravać hetuju taktyku na svaju karyść.

Takija lidery mohuć sabie dazvolić niekatoruju libieralizacyju (mahčyma, u Minsku vystupiać amierykanskija rok‑zorki, abo projduć jeŭrapiejskaha ŭzroŭniu kinafiestyvali). Ale heta nie tyja źmieny, jakija staviać pad pahrozu status‑kvo (naprykład, zachodnija standarty ŭ dziejnaści elektronnych srodkaŭ masavaj infarmacyi). Łukašenkaŭcy radyja zaprašeńniam na handlovyja kirmašy, ale mała što zrobiać dla libieralizacyi va ŭłasnym domie. A kali i zrobiać, dyk takim čynam, kab praduchilić pašyreńnie istotnych svabod (naprykład, apošni skačok Biełarusi na 30 miescaŭ uvierch u rejtynhu Suśvietnaha banka pavodle «indeksa lohkaści praviadzieńnia biznesu». Hetaje palapšeńnie pierš za ŭsio źviazana z umovami rehistracyi pradpryjemstvaŭ — viadzieńnie biznesu ŭ Biełarusi zastajecca nadzvyčaj składanym).

Naiŭnaja palityka?

Ci novaja palityka ES u dačynieńni da Biełarusi źjaŭlajecca naiŭnaj? Hetaje pytańnie budzie aktualnym znoŭ i znoŭ u bližejšyja miesiacy, bo ES pavinien razhledzieć pytańnie ab vizavych sankcyjach dla biełaruskich čynoŭnikaŭ da kanca hoda (zaraz ich dziejańnie časova adkładziena).

Pa‑pieršaje, staraja palityka izalacyi akazałasia niaŭdałaj (abo ES akazalisia nie ŭ stanie izalavać Biełaruś jak śled).

Pa‑druhoje, «pieramieny praz udzieł» adbyvajucca mienavita tak, jak zaraz ŭ vypadku Biełarusi: jany dajuć šaniec, ale niama peŭnaści ŭ pośpiechu. Źmieny mohuć adbycca ŭ doŭhaterminovaj pierśpiektyvie, šlacham pradstaŭleńnia materyjalnych, karotkaterminovych pieravah dyktataram. Dla aktyvistaŭ demakratyčnaha ruchu ŭ Biełarusi hetaja niavyznačanaść moža aznačać novyja i novyja represii, doŭhaterminovyja źmieny mohuć być nievynosnymi. Na dumku apazicyi, jeŭrapiejskija čynoŭniki pavodziać siabie biespryncypova, ale ŭsio heta źjaŭlajecca niepaźbiežnaj častkaj pracesu.

Takim čynam, kali ŭsio vyšejpieraličanaje źjaŭlajecca nieabchodnym elemientam, što moža palepšyć ŭdzieł ES? Što było z uradami inšych krain, takich, jak Polšča, jakaja adnoj ź pieršych aznajomilisia sa sprobaj vyklikać źmieny z dapamohaj palityki miakkaha dotyku?

Badaj adzinaj mahčymaściu źjaŭlajecca toje, što

ES pavinien aktyŭna i paśladoŭna vykarystoŭvać adkrytaści, stvoranyja jaho novaj palitykaj. Tak, jak ich vykarystoŭvaje Łukašenka. Takija adkrytaści, urešcie, dapamahajuć u mnohich pytańniach pravodzić lepšuju palityku ŭ dačynieńni da Biełarusi.
Jany taksama słužać samomu Łukašenku — pryciahvajučy da jaho bolš pilnuju uvahu. Pavodziny Łukašenki pavinny stvarać iluziju taho, što biełaruski lider pieramianiŭ pohlad na demakratyju i pravy čałavieka, i što jon u bližejšy čas pieratvorycca ŭ sapraŭdnaha refarmatara (toje ž datyčyć i jaho asiarodku, mnohich čynoŭnikaŭ ź jakoha naziralniki razhladajuć jak «maładych vaŭkoŭ» i «kabinietnych libierałaŭ»).

Bolš važna, adnak, toje, što nie tolki Łukašenka moža vykarystoŭvać takija adkrytaści dla novaj dziejnaści.

Biełaruski lider, karystajučysia vietlivaściu haspadaroŭ, pačaŭ prapahandysckuju kampaniju, i nie atrymaŭ nijakaha supracivu (za vyklučeńniem niekatorych maładych žurnalistaŭ: jak adzin z rabotnikaŭ litoŭskaha telebačańnia, jaki paŭtaraŭ žarty Łukašenki, žartujučy z samoha Łukašenki). Jeŭrapiejskija palityki pavinny razumieć, što kožnaja takaja sustreča daje im mahčymaść — navat abaviazak razmaŭlać.
Takija vizity, jak vyłazka Łukašenki na vystavu, mahli b mieć značna bolšy vynik, kali b adbyvalisia ŭ vyhladzie impravizavanych (i šyroka aśviatlanych) «kuchonnych sprečak», padobnych da kuchonnaha pajadnańnia savieckaha lidera Mikity Chruščova i vice‑prezidenta ZŠA Ryčarda Niksana na vystavie ŭ ZŠA ŭ Maskvie ŭ 1959 hodzie.
Lidery ES pavinny nie tolki nahadać biełaruskamu lideru ab mižnarodnych abaviazkach u halinie pravoŭ čałavieka, jany pavinny być hatovymi adkazvać na jaho napadki na ich sistemy i kaštoŭnaści (Łukašenka ździekujecca ŭ adkrytuju) spakojna, ale nastojliva.
Viadoma, jon maje mahutnuju pieravahu ŭ sprečcy — ni adzin jeŭrapiejski lider nie budzie mieć arhumientaŭ, abmiarkoŭvajučy niešta z Łukašenkam. Dla jeŭrapiejskich vysokapastaŭlenych asob, jakija naviedvajuć Biełaruś, heta taksama pavinna być normaj.
Jany zvyčajna razmaŭlajuć z apazicyjaj pierad sustrečami va ŭradzie, ale pavinny nastojvać na mahčymaści vystupać va univiersitetach, u presie, i šukać inšyja šlachi pašyreńnia hramadskaj dypłamatyi.
Łukašenka nie budzie zadavoleny pierśpiektyvaj praviadzieńnia takich razmovaŭ, ale, pakolki jon prademanstravaŭ svaju patrebu ŭ Jeŭropie, nijakaj trahiedyi nie adbudziecca, kali taki dyjałoh i taki abmien dumkami stanie sposabam uździejańnia.

Narešcie, hetyja adkrytaści nie zmohuć pieramianić Łukašenku, ale jany dapamohuć źmianić tych, chto pracuje dla jaho. Adna maja siabroŭka, što supravadžała mianie padčas vizitu Łukašenki ŭ Vilniu, apisała, jak byli ŭražanyja biełaruskija čynoŭniki, kali ŭbačyli, što ludzi prosta chodziać pa vystavie ŭ toj čas, jak tam ža znachodziŭsia Łukašenka. Kali jany zrazumieli, nakolki lohka źviarnucca da litoŭskich čynoŭnikaŭ, zacikaŭlenych u viadzieńni biźniesu, i kali jany sustrelisia ź biaśsillem, sprabujučy abaranić Łukašenku ad apazicyjnych ŚMI, jakija na pres‑kanfierencyi napali na ich bosa z hradam pytańniaŭ. Jana, naprykład, ličyć, što heta moža być najlepšaj pryčynaj dazvolić Łukašenku pierasiakać miažu ź ES.

Akramia taho, biełaruskija čynoŭniki i biźniesmieny mohuć i pavinny być u stanie daviedacca bolš ab jeŭrapiejskaj sistemie, da jakoj jany ŭ adzin cudoŭny dzień pryjduć, pazbaviŭšysia prychamaci adnaho čałavieka. Heta nie zrabiła b revalucyi ŭ Minsku raptoŭna, ale zaŭsiody składaniej kiravać žaleznaj rukoj tym narodam, jaki vałodaje pačućciom ułasnaj hodnaści.

Važniej toje, što

biełaruskija elity, jak i bolšaja častka hramadstva, vielmi skieptyčna adnosiacca da tak zvanych jeŭrapiejskich kaštoŭnaściaŭ. Kali ździełki z Łukašenkam dazvolać pakazvać niekatoryja ź ich, pakazvać, što hetyja kaštoŭnaści źjaŭlajucca realnymi i praktyčnymi, a nie chavacca za cyničnuju palityčnuju pryncypovaść i mocnuju pazicyju, ES zmoža atrymać mnohaje, dazvoliŭšy Łukašenku pryjechać.

* * *

Vital Silicki — doktar palityčnych navuk, dyrektar Biełaruskaha instytuta stratehičnych daśledavańniaŭ. Zahałovak artykułu ad Redakcyi. Zahałovak u aryhinale «Mr Lukashenka goes to Vilnius».

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?