U kancy minułaha tydnia zaviaršyŭsia pieršy etap pryznačanych na 19 śniežnia prezidenckich vybaraŭ — zbor podpisaŭ za vyłučeńnie kandydataŭ na pasadu kiraŭnika dziaržavy. Ab vykanańni narmatyvu ŭ 100 tysiač, nieabchodnych dla bałatavańnia podpisaŭ, akramia dziejnaha prezidenta Alaksandra Łukašenki zajavili jašče 10 čałaviek. Zrešty, jašče patrebnaja pravierka ich sapraŭdnaści CVK. Tam užo zajavili, što mnohija pretendenty, chutčej za ŭsio, prosta pierapisali telefonnyja knihi.

Ci śviedčyć takaja vialikaja kolkaść «statysiačnikaŭ» (a Łukašenka ŭ hetym płanie «miljanier») pra rost palityčnaj aktyŭnaści biełaruskaha hramadstva i pra ŭzmacnieńnie aŭtarytetu ŭ im apazicyi ŭ cełym abo niejkich asobnych lidaraŭ? Pra heta rasijskaja hazieta «Vzhlad» pahutaryła z eks-kandydatam u prezidenty Biełarusi, lidaram Ruchu «Za Svabodu» Alaksandram Milinkievičam.

— Alaksandr Uładzimiravič, apošnija piać hadoŭ vy źjaŭlajeciesia samym rejtynhavym apazicyjnym palitykam. Čamu ŭ ciapierašnich vybarach Vy vyrašyli nie ŭdzielničać?

— Tady, u 2006 hodzie, napiaredadni vybaraŭ my ŭsie byli pad uražańniem ad ukrainskaha Majdana. Kanhres demakratyčnych sił abraŭ adzinaha kandydata. Heta spryjała šyrokaj mabilizacyi aktyvistaŭ. U hramadstvie źjaviłasia nadzieja. Našy sustrečy z vybarščykami prachodzili ŭ pierapoŭnienych załach. U dzień hałasavańnia z pratestam suprać niesumlennych vybaraŭ vyjšła bolš za 30 tysiač hramadzian, choć šef KDB pa telebačańni papiaredžvaŭ, što takija dziejańni buduć rascenienyja jak teraryzm. A pa hetym artykule ŭ nas pahražaje śmiarotnaje pakarańnie.

Mirnyja akcyi pratestu doŭžylisia niekalki dzion, pakul nie byli brutalna zadušanyja. Adnak u demakrataŭ zastałosia pačućcio maralnaj pieramohi.

U Biełarusi, jak i va ŭsich aŭtarytarnych krainach, niama samadastatkovych partyj, zdolnych pravieści surjoznuju palityčnuju kampaniju. Siońnia pratestavyja nastroi ŭ hramadstvie vyraśli, ekanamičnaje stanovišča napružanaje. Adnak lidary apazicyi raźjadnanyja jak nikoli. Adny pa ideałahičnych pryčynach, inšyja — praź infantylizm i biezadkaznaść. Hetym razam represij, chutčej za ŭsio, budzie mienš. Ale vybarščyki praktyčna nie viedajuć kandydataŭ, ich ciapier zašmat. Adsutnaść adzinstva pryviała da taho, što aŭtarytet apazicyi źniziŭsia, i hramadstva mała vieryć u mahčymaść pieramienaŭ na hetych vybarach.

Vybary «ŭraskaračku»

— Uličvajučy takuju lohkaść zboru nieabchodnaj «kandydackaj» kolkaści podpisaŭ, «razhuł demakratyi» i Vaš rejtynh, nie škadujecie, što nie ŭdzielničajecie ŭ vybarach?

— Sapraŭdy, u krainie «razhuł demakratyi». U 2006 hodzie pra takoje niemahčyma było i maryć: u stalicy źbirać podpisy možna i la samych dźviarej HUMa, i ŭ bojkich padziemnych pierachodach. Łukašenka publična prosić hramadzian dapamahčy apanientam — padpisvacca za ich. Na pikietach svabodna łunajuć nacyjanalnyja bieł-čyrvona-biełyja ściahi, za vychad ź jakimi raniej milicyja zaŭsiody viała ŭ adździaleńnie.

Adnak nielha skazać, što podpisy źbirajucca lohka. Łukašenka nibyta ŭžo dazvalaje, a narod nie tak prosta padpisvajecca. Absalutnaj bolšaści ludziej nie znajomyja tvary na vybarčych płakatach, i navat kali jany nie padtrymlivajuć uładu, to sumniajucca: «A ci budzie lepš paśla vašych pieramienaŭ?» Siońnia nikoha nie zvabiš tym, što ty «suprać dyktatury». My abaviazanyja pradstavić biełarusam pazityŭnaje bačańnie budučyni. Biełarusy ŭ asnoŭnym chočuć hałasavać nie suprać, a za.

Što datyčyć mianie, to nie sumniajusia, što pryniaŭ adzina pravilnaje rašeńnie. Realnych vybaraŭ nie budzie, režym čarhovym razam źbirajecca ličyć hałasy samastojna. Mnie nie było sensu iści vasiamnaccatym niezaležnym kandydatam. Ja chaču zmahacca z Łukašenkam, a nie z kalehami. Ciapier dapamahaju blizkim mnie pa duchu i pohladach pretendentam i rychtujusia da novych — sumlennych — vybaraŭ.

— Chto z supiernikaŭ Łukašenki na hetych vybarach zmoža skłaści jamu bolš-mienš prystojnuju kankurencyju?

— Nichto. Jaho rejtynh, pa dadzienych sacyjałahičnych daśledavańniaŭ prafiesara Manajeva, jakim ja daviaraju, — 40–45%, a ŭsich razam uziatych astatnich kandydataŭ — kala 20%.

— A ci jość šancy ŭ apazicyi damovicca nakont adzinaha kandydata? I što heta mahło b źmianić? Być moža, usim niezaležnym kandydatam varta było b źniacca na znak pratestu suprać niesumlennych vybaraŭ?

— Siońnia damova pra «adzinaha» ŭžo nie pryniasie naležnaha efiektu, mała chto pra heta paśpieje daviedacca. Heta treba było rabić niekalki hadoŭ tamu, ale staryja lidary apazicyi vyrašyli admovicca ad adzinanačalnictva ŭ Abjadnanych demakratyčnych siłach i pierajšli da sistemy ratacyi «paruliŭ — daj inšamu». Ciapier my bačym plon toj stratehii — «parad kandydataŭ» i apatyja vybarščykaŭ.

Što datyčyć źniaćcia demakratyčnych kandydataŭ na znak pratestu suprać nieŭklučeńnia ich pradstaŭnikoŭ u vybarčyja kamisii, naprykład, padčas druhoha vystupu ŭ teledebatach, to heta byŭ by mocny chod. Ale ja nie vieru, što ŭsie pretendenty na takoje zdolnyja.

Vosieńskaja «adliha»

— Čamu zbor podpisaŭ prajšoŭ u dosyć libieralnych umovach? Łukašenka va ŭpor nie bačyć supiernikaŭ abo jamu važnaje mižnarodnaje pryznańnie vybaraŭ?

— U 2006 hodzie dla Łukašenki było važna damahčysia lehitymizacyi vybaraŭ u vačach ułasnaha naroda. I jon hetaha dasiahnuŭ. Ciapier jamu pierš za ŭsio nieabchodnaje pryznańnie vybaraŭ na Zachadzie. Adsiul i «razhuł demakratyi». Ułada ŭ hetym napramku moža mnohaje zrabić, za vyklučeńniem, vidavočna, adnaho — harantavanaha ŭklučeńnia ŭ vybarčyja kamisii demakrataŭ. A ŭ našych realijach u hetym hałoŭny korań zła falsifikacyj. Uspomnicie viadomuju stalinskuju frazu ab tym, što «ŭsio roŭna, chto i jak hałasuje, važna, chto ličyć hałasy».

Ja dumaju, što apazicyja vydatna padniała nastroj Alaksandru Ryhoraviču svaim pachodam na vybary «ŭraskaračku». Jon vyhladaje jak nikoli upeŭnienym i navat pabłažlivym da supiernikaŭ.

— Jak Vy aceńvajecie pazicyju Zachadu na hetych vybarach? Adny analityki kažuć, što jon zaniaŭ pazicyju naziralnika, inšyja — što ŭ zmovie z Rasijaj…

Zachad sapraŭdy zacikaŭleny ŭ demakratyzacyi našaj krainy i ŭmacavańni jaje niezaležnaści. Dla Jeŭrasajuza važna mieć na svaich miežach pradkazalnaha i nadziejnaha partniora. Tam spadziavalisia, što dyjałoh Biełaruś — ES i «Uschodniaje partniorstva» dazvolać pačać praces ekanamičnaj i palityčnaj libieralizacyi ŭ «apošniaj dyktatury Jeŭropy».

Niepaśladoŭnyja reformy ŭ ekanomicy pačalisia, ale ŭ halinie pravoŭ čałavieka pośpiechaŭ niama. Aŭtarytarny režym nie choča demakratyzavacca dobraachvotna. Tamu ŭ Bruseli jość niekatoraje rasčaravańnie. Jano adbivajecca na staŭleńni da vybaraŭ: prapanovy raniejšyja — demakratyzujcie, a viery, prynamsi na hetych vybarach, u takija pracesy amal niama. U Łukašenki dosyć jašče sił, kab pravieści vybary pad tradycyjnym tatalnym kantrolem.

U zmovu ž Zachadu z Rasijaj ja nie vieru, choć pieramovy pa biełaruskaj prablemie, niesumnienna, viaducca. Taktyčnaje supracoŭnictva mahčymaje, ale stratehičnaje — nie: mety čaściej za ŭsio roznyja.

Zandaž z boku Maskvy

— Na hetych vybarach u palityčnych kołach šmat havorycca pra cikavaść Maskvy, pra prarasijskaha kandydata. Ci jość jon? Niekatoryja pretendenty robiać vierbalnyja revieransy ŭ bok Rasii — heta sproba zdabyć dapamohu ci prosta hulnia na elektaralnym poli Łukašenki?

— Pa zamiežnapalityčnaj daktrynie Rasii Biełaruś, niesumnienna, doŭhija hady adyhryvała važnuju rolu. Sajuznaja dziaržava musiła stać prykładam paśpiachovaha «źbirańnia ziemlaŭ». Nie dumaju, što siońnia ŭ Maskvie robicca staŭka na palityčnaje abjadnańnie našych krain. Heta, chutčej za ŭsio, projdzieny etap. Ale zastajecca žadańnie maksimalnaha ekanamičnaha daminavańnia, aktyŭnaj pryvatyzacyi hałoŭnych pradpryjemstvaŭ našaj krainy, transpartnych sietak. Tamu ciapierašnija kandydaty, jakija mohuć razhladacca jak vyraźnik intaresaŭ Rasii, i vystupajuć z adpaviednaj rytorykaj.

Chutčej za ŭsio, nie jany buduć rasijskimi kandydatami na realnych demakratyčnych abo častkova svabodnych vybarach prezidenta «paśla Łukašenki». Siońniašnija prarasijskija pretendenty — raźviedčyki, zandažysty. Paśla hetaj kampanii na ich, vierahodna, budzie ŭskładzienaja misija stvareńnia prarasijskaj palityčnaj siły dla padrychtoŭki da parłamienckich vybaraŭ 2012 hoda, jakija ŭ siłu vonkavaha cisku i ekanamičnaj niestabilnaści mohuć być užo paŭdemakratyčnymi.

Što datyčyć surjoznaj resursavaj i infarmacyjnaj padtrymki Rasii hetaha prajektu, to jana ŭžo vidavočnaja. Praŭda, nielha dać adnaznačny adkaz — ci pryniasie pośpiech sproba hetych palitykaŭ hulać na tradycyjnym prarasijskim elektaralnym poli Łukašenki. Jon u svajoj prapahandzie vykarystoŭvaje pryncyp «krepaści ŭ abłozie», i novym apałahietam intehracyi Biełarusi z Rasijaj składana budzie pieraciahnuć na svoj bok hetuju častku elektaratu, bo ŭ televizary skažuć, što «našych bjuć».

— Apazicyja znoŭ havoryć pra padrychtoŭku da vuličnych akcyjaŭ pratestu. U 2006 hodzie revalucyi nie atrymałasia…

— Havaryć možna, ale važniej realna ich rychtavać. Hramadstva, navat aktyŭnaja jaho častka, nie mabilizavanaja tak, jak tady. Mała emocyj, niedastatkova viery. Kali ŭsio budzie iści jak siońnia, z uporam na kalkavanyja palittechnałohii, z mnostvam štučnych infarmacyjnych padstavaŭ zamiest realnaj pracy ź ludźmi, to «jarkaj płoščy», jak u Biełarusi nazyvajuć maštabnuju akcyju pratestu suprać falsifikacyi vybaraŭ, nie budzie.

Kali kazać nie pra antykamunistyčnyja, a pra kalarovyja revalucyi, to jany chutčej mahčymyja ŭ krainach ź niedaskanałaj demakratyjaj, a nie pry dyktatury. Va ŭmovach žorstkaha aŭtarytarnaha režymu, jak u nas, apazicyja naŭrad ci moža vyvieści vialikuju kolkaść ludziej. U hramadstvie daminuje strach. Na Ukrainie, naprykład, jaho nie było — była apatyja, niavierje. Da taho ž, tam była apazicyja ŭ parłamiencie, niezaležnyja radyjo i telebačańnie, u Kijevie na Majdanie miascovyja ŭłady dapamahali ŭstaloŭvać hukaŭzmacnialnuju aparaturu…

U nas inšaja situacyja. Praŭda, narod moža vyjści na vulicu ŭ vypadku surjoznaha kryzisu, kali čakańni rezka razyducca z rečaisnaściu. Ale kali i adbudziecca takoje masavaje vystupleńnie, to jano budzie chutčej za ŭsio spantannym, a nie arhanizavanym siońniašniaj apazicyjaj. Tady naša zadača — być vartymi taho, kab stać na čale hetaha pratestu.

— Kali na hetych vybarach ułada nie źmienicca, Vaš prahnoz na niekalki hadoŭ napierad…

— Mahčymyja dva asnoŭnyja varyjanty. Režym nie pravodzić vostra naśpiełych ekanamičnych i palityčnych reformaŭ — tady realny praź niejki čas revalucyjny chod padziej. Abo ŭłada pačynaje madernizacyju ekanomiki i hramadskuju libieralizacyju, spyniaje represii i pravodzić spraviadlivyja vybary ŭ parłamient. Heta šaniec na evalucyju i narodaŭładździe.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?