Svoj 85-y dzień naradžeńnia a. Viktar sustreŭ na Radzimie, u Jarasłaŭli. Za plačyma zastaŭsia doŭhi šlach: praca ŭ vajennaj pramysłovaści padčas vajny, aryšt u 1947 za «palityku», paśla vyzvaleńnie ŭ 1955 razam z poŭnaj reabilitacyjaj, padpolnaje navučanńnie ŭ lvoŭskaj sieminaryi i rukapałažeńnie ŭ śviatary, nielehalnaja misijanierskaja dziejnaść… Haradziency pamiatajuć a. Viktara jak zaŭziataha viernika, jaki ŭ pačatku burlivych 90-ch arhanizavaŭ tutejšych patryjotaŭ u hreka-katalickuju parafiju. Ciapier, niahledziačy na ŭzrost i prablemy sa zdaroŭjem, śviatar aktyŭna karystajecca fejsbukam i praciahvaje pisać pracy na relihijnyja temy. Niešmatsłoŭny, ale zaŭždy ščyry i hruntoŭny, a. Viktar pahadziŭsia adkazać na pytańni.

— Ajciec Viktar, vašaje naviartańnie padčas adsiedki apisanaje ŭ knizie ŭspaminaŭ «Moj šlach da Boha i katalickaj carkvy», adnak čamu ŭsio ž taki hreka-katalictva?

— Ja byŭ achryščany va ŭschodnim abradzie i byŭ žanaty. Tamu ŭ łacinskim abradzie ŭžo być nie moh. Ciapier pa chadajnictvie mitrapalita Kandrusieviča źjaŭlajusia birytualistam — mahu słužyć u dvuch abradach. Źviazana heta z tym, što ja byŭ patrebny ŭ Rasii.

— A čamu pierajechali ŭ Hrodna?

— Pryčyna — ucioki ad KDB na svajoj Radzimie. Praź misijanierskuju dziejnaść ja nie moh uładkavacca na pracu dla ŭtrymańnia siamji. Tam (u Rasii — red.) katalikoŭ nienavidzieli… akramia taho ja byŭ na drennym rachunku ŭ KDB, bo mieŭ dźvie palityčnyja sudzimaści. U Hrodnie katalikoŭ było šmat, i na heta nie tak kosa hladzieli.

— Jak pačynałasia hrodzienskaja hreka-katalickaja parafija?

— Dla rehistracyi pa zakonie patrebna było 10 čałaviek — ludzi prychodzili bolš z patryjatyčnych pačućciaŭ, u Boha jany jašče nie vieryli. Paśla była praca ź ludźmi, kolkaść parafijanaŭ vyrasła da 80, častka źjechała. Pastajannych było chiba čałaviek 60. Parafii dali imia Maci Božaj Facimskaj — tady heta było modna. Jaje praroctvy natchniali (pavodle Kaścioła, u m. Facima da dziaciej nieadnarazova źjaŭlałasia Baharodzica, jakaja ŭ tym liku kazała pra viartańnie Rasii da viery — red.).

— A ci nie było ŭ Vas prablemaŭ z rasijskim pachodžańniem, ź biełaruskaj i ŭkrainskaj movami?

— Ukrainskija kataliki nie durni, kab čaplacca da mianie praz movu. Jany radyja ŭžo tamu, što ja nie «maskal», a čałaviek ich marali i pohladaŭ. Toje samaje było i ŭ Biełarusi, choć niekatoryja chacieli spačatku, kab ja kazaŭ pa-biełarusku — ja pačaŭ rabić pierakłady, ale vyśvietliłasia, što pa-rasijsku maje kazani ŭsio ž bolš «zapalvali», tamu ludzi skazali: «Lepš pa-rasijsku». Ale ŭ carkoŭnych spravach ja zaŭsiody pravodziŭ biełaruskuju tradycyju i nie dapuskaŭ «sinadalščyny»: naprykład u vybary ikonaŭ, styli žyvapisu i što da «nyćcia» u śpievach; ja zaŭsiody byŭ antykamunistam (aficyjnaje pravasłaŭje i palityka sinoda ličyłasia za savieckim časam padkantrolnaj aficyjnym uładam — red.).

Słužbu ja vioŭ pa-biełarusku. Sam čaściakom razmaŭlaŭ na «trasiancy», na jakoj razmaŭlaje bolšaść biełarusaŭ. Čystaja biełaruskaja mova mnie davałasia drenna, bo ja viedaŭ polskuju i čaściakom błytaŭsia ŭ padobnych słovach. Pa-carkoŭnasłaviansku nie słužyŭ, bo hetaj movy navat rasijcy nie razumieli.

— Čamu vy źjechali z Hrodna i ź Biełarusi?

-Ja viarnuŭsia ŭ Rasiju ŭ 2005-m, mnie było ŭžo 78 hadoŭ, tamu ja mieŭ prava na spakoj. Akramia taho na Radzimie ŭ mianie było dva ŭnuki biez baćki, jaki rana pamior, ich treba było vychoŭvać. I, narešcie, Rasija vyzvaliłasia ad KPSS, i ja chacieŭ niešta zrabić dla jaje, heta byŭ moj abaviazak. Hreka-katalikoŭ na Radzimie nie było, śviataroŭ, jakija b viedali rasijskuju movu, nie chapała — mianie zaprasili. Ja pracavaŭ vikaryjem, bo byŭ užo chvory: pieranios infarkt, hryža pazvanočnika paškodziła nohi, tamu ŭžo ŭ Biełarusi ja jeździŭ na taksi… Staraść. Ciapier mnie 85, z chaty faktyčna nie vychodžu, invalid 2-j hrupy.

— Nie škadujecie pra adjezd?

— Nie, majo viartańnie ŭratavała ŭnukaŭ: jany dobryja hreka-kataliki, choć naviedvajuć łacinskija bohasłužeńni. Kali jany byli ŭ mianie ŭ haściach u Hrodnie, im naš abrad hreka-katalicki navat bolš spadabaŭsia, čym tam łacinski.

— Za Vašymi plačyma doŭhi i niaprosty šlach. Kali b była mažlivaść, što b Vy źmianili ŭ im?

— Pieršaje: pajšoŭ by ŭ manachi, nie žaniŭsia b. Druhoje: imknuŭsia b mieniej hrašyć. Zvyčajna kažuć: «Usio, što robicca, da lepšaha», «Niet chuda biez dobra»… Ale kab tak było, treba kožnuju niaŭdaču asensoŭvać i brać ad jaje karysnaje.

— Z Boham, pośpiechaŭ vam!

— Z Boham!

Daviedka: Hreka-katalictva (unijactva) — płyń, zasnavanaja na carkoŭnaj unii roznych chryścijanskich cerkvaŭ z ryma-katalickaj na ŭmovach pryznańnia pieršymi vierchavienstva papy Rymskaha i katalickaj dahmatyki pry zachavańni tradycyjaŭ relihijnaha kultu i vykarystańnia tradycyjna sakralnaj ci narodnaj movy ŭ bohasłužeńni. U Jeŭropie isnuje čatyrnaccać takich cerkvaŭ. U Rečy Paspalitaj unijactva ŭźnikła paśla zaklučeńnia Bieraściejskaj carkoŭnaj unii (1596), adnak było faktyčna vykaraniena rasijskimi ŭładami ŭ XIX st. Adradžeńnie Unii ŭ Biełarusi pačałosia tolki ŭ pačatku 1990-ch.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?